Dlaczego biegacze ultra myją zęby w trakcie zawodów?

Zdjęcie: Dlaczego biegacze ultra myją zęby w trakcie zawodów?

W 2023 r., kiedy Courtney Dauwalter startowała w UTMB, które wygrała, Internet obiegły filmy pokazujące, jak Amerykanka myje zęby na punktach odżywczych. Czy stoi za tym tylko duża dbałość o higienę jamy ustnej czy coś jeszcze? Czy są dowody naukowe na to, iż to pomaga?

Na tegorocznym UTMB niektórzy czołowi biegacze – być może biorąc za wzór świetną ultrabiegaczkę Courtney Dauwalter – także myli zęby na punktach odżywczych. Czy to przejaw bycia czyścioszkiem, chęć przyciągnięcia kamer robiąc coś nietypowego, czy może przemyślana strategia?

Efekt prysznica

Większość biegaczy ultra, pewnie zdaje sobie sprawę, jak odświeżające bywa obmycie twarzy wodą w trakcie biegu ultra w upalny dzień, najlepiej z zimnego strumyka. To samo z umyciem dłoni, które są spocone po wielogodzinnym biegu lub co gorsza, klejące od żelu. Jest to drobiazg, który potrafi, chociaż na chwilę, zmienić nastawienie i poczuć się lepiej. Podobny efekt, a choćby silniejszy, można odnieść myjąc zęby. Po wielu godzinach picia izotoników, coca-coli, spożywaniu żeli, batonów energetycznych czy innych słodkich produktów, które głównie składają się z cukru, w ustach i na zębach pojawia się nieprzyjemny osad.

Uczucie świeżości w ustach, może przenieść się na uczucie świeżości w całym ciele. Uderzenie miętowego smaku pobudza układ nerwowy i daje zastrzyk energii, a w efekcie może zmniejszyć subiektywne odczucie wysiłku i zmęczenia. Właśnie taki efekt odczuwa Courtney Dauwalter, która zapoczątkowała, a z pewnością rozpowszechniła medialnie, mycie zębów podczas biegów na dystansie w okolicy 100 mil. Dla Amerykanki to forma „higieny psychicznej”, która wpływa na zachowanie świeżości i dodaje energii po wielu godzinach biegu. „Mycie zębów w trakcie biegu ultra daje uczucie niemal tak odświeżające, jak wzięcie prysznica czy kąpieli w pianie. Czuję się jak nowo narodzona i czuję, jak przez moje ciało przepływa fala energii! Zawsze powtarzamy, iż o zwycięstwie lub porażce decydują detale. Dla mnie dbałość o czystość zębów i poczucie świeżości to właśnie taki szczegół, który poprawia mi samopoczucie.”

Fot. Quentin Iglesis / UTMB Mont-Blanc

Po ciekawostce, jaką było było mycie zębów przez Courtney Dauwalter podczas UTMB w 2023 r., marka Salomon, która jest sponsorem biegaczki, na fali medialnego zainteresowania wprowadziła na rynek zestaw do higieny jamy ustnej, w skład którego wchodzą: szczoteczka z włóknem węglowym, pasta do zębów o adekwatnościach odżywczych (zawierająca węglowodany i elektrolity), pojemnik do płukania ust oraz wysuwana nić dentystyczna.

Reset smaku

Mycie zębów podczas biegu ultra daje nie tylko uczucie odświeżenia, ale jest też skuteczną metodą radzenia sobie ze zmęczeniem smakiem (flavor fatigue lub palate fatigue). Spożywanie przez kilkanaście lub kilkadziesiąt godzin ogromnych ilości węglowodanów, głównie w postaci słodkich żeli, batonów i izotoników, powoduje, iż z czasem receptory smaku na języku ulegają przestymulowaniu. Wtedy pojawia się tzw. zmęczenie słodkim smakiem, co przejawia się mdłościami i silnym wstrętem na samą myśl o spożyciu kolejnych żeli. Użycie miętowej pasty do zębów lub płynu do płukania ust natychmiast „resetuje” podniebienie, zmywa lepką warstwę cukru i pozwala przełamać kryzys żywieniowy. Zwiększa to szanse, iż biegacz będzie przez cały czas w stanie jeść i dostarczać niezbędnych kalorii.

Jak się okazuje, są na to choćby dowody naukowe, które przytoczyła dietetyczka Agnieszka Falborska: „Doskonale wiadomo, iż bieganie na dystansie ultra to w dużej mierze również zawody w jedzeniu i piciu. Każdy „trik”, który działa i pozwala zachować ciągłość żywienia – zwłaszcza wtedy, gdy pojawia się już zmęczenie smakiem – jest warty wypróbowania i przetestowania. A ten na dodatek ma swoje pewne naukowe podstawy. W popularnych pastach do zębów obecny jest SLS (laurylosiarczan sodu) – związek za pomocą którego pasta się pieni. Jednak to nie jedyna jego adekwatność – powoduje on również denaturację polipeptydów w cząsteczkach białek kubków smakowych oraz w ślinie. To za jego sprawą, jedząc po umyciu zębów, odczuwamy smaki w trochę inny sposób niż zwykle. Podczas ultra może mieć to znaczenie, szczególnie że SLS czasowo zmniejsza wrażliwość na słodki smak. A to właśnie nadmierna słodycz żywności sportowej jest przy wielogodzinnym wysiłku sporym wyzwaniem.

Jak widać, mycie zębów powinno pomóc nie tylko Courtney Dauwalter, ale może na tym skorzystać każdy biegacz ultra. „Tu dostrzegam jeszcze dodatkowy aspekt psychologiczny, związany z tym, iż mycie zębów jest czynnością wykonywaną na początku dnia, po posiłkach, na końcu tego dnia. Stanowi swego rodzaju „zakończenie” danego etapu – poranka, czasu posiłku, całego dnia. Może zatem ułatwiać naszej głowie dzielenie wyścigu na kolejne części, które rozpoczyna (dosłownie) świeży start.” – dodaje Agnieszka Falborska.

Fot. Marta Baccardit / UTMB Mont-Blanc

Zapobieganie próchnicy

W kontekście biegów ultra, warto również wspomnieć o tym, dlaczego w ogóle myjemy zęby. Z powodu częstego spożywania wysokosłodzonych izotoników, czy słodkich żeli energetycznych, biegacze są narażeni na próchnicę zębów. Cukry, przekształcają się w kwasy, w wyniku tego poziom pH śliny spada i powstaje środowisko sprzyjające rozwojowi bakterii.

Jednak to nie koniec. Problemem jest także oddychanie ustami. Podczas treningu czy zawodów biegacze zwykle intensywnie oddychają przez usta, co powoduje suchość w jamie ustnej. Konsekwencją wysychania śliny jest niewypłukiwanie się z ust bakterii, a w połączeniu ze sprzyjającym środowiskiem do rozwoju bakterii, na skutek spożywania cukrów, daje to świetne podłoże do powstawania próchnicy. Z tego powodu, na zawodach ultra, gdy wysiłek trwa kilkanaście lub kilkadziesiąt godzin, warto rozważyć mycie zębów także podczas biegu.

Jeśli te argumenty nie są przekonujące, to Courtney Dauwalter ma jeszcze jednego asa w rękawie. Amerykanka żartobliwie zwróciła uwagę na dodatkowy aspekt przydatności mycia zębów podczas biegów ultra: “Poza tym – nie oszukujmy się – perłowo biały uśmiech to zawsze atut, zwłaszcza gdy fotografowie uchwycą mnie w trudnym momencie wyścigu” – dodała.

Zdjęcie tytułowe: Paul Brechu / UTMB Mont-Blanc

Źródła:

1. HELPING COURTNEY DAUWALTER TO KEEP HER TEETH CLEAN DURING ULTRA RACES, https://www.salomon.com/pl-pl/sg/a/helping-courtney-dauwalter-to-keep-her-teeth-clean-during-ultra-races
2. Could brushing your teeth mid-marathon boost performance? https://runningmagazine.ca/the-scene/does-brushing-your-teeth-mid-marathon-boost-performance/
3. Czy wiesz, iż bieganie może niszczyć Twoje zęby? https://dentim.pl/blog/czy-wiesz-ze-bieganie-moze-niszczyc-twoje-zeby/
4. Źródło dotyczące SLS: Roslan, A., et al. „Penurunan sensitivitas rasa manis akibat pemakaian pasta gigi yang mengandung Sodium Lauryl Sulphate 5% (Decreasing of sweet taste sensitivity caused by the usages of Sodium Lauryl Sulphate 5% in toothpaste).” vol. 58, 2015.