3 godzin temu
23 października na Superauto.pl Stadionie Śląskim odbędzie się Gala ORLEN Złote Kolce Śląskie 2026, podczas której poznamy najlepszych polskich lekkoatletów mijającego sezonu. Tegoroczna uroczystość będzie 57. już odsłoną nagród przyznawanych od 1970 roku. To doskonały pretekst, by zdradzić kilka ciekawostek związanych z rankingiem, który ma już ponad pół wieku tradycji. W jego historii nie brakuje wyjątkowych rekordów, zaskakujących zbiegów okoliczności i mniej znanych opowieści.
1. Złote Kolce narodziły się z inicjatywy dziennikarza sportowego. Pomysłodawcą rankingu był Andrzej Gowarzewski, ówczesny redaktor katowickiego dziennika „Sport”, który opracował pierwotne zasady punktacji i przez pierwszych siedem lat prowadził klasyfikację.
2. Złote Kolce nie są plebiscytem popularności. O zwycięstwie decyduje bowiem ranking punktowy uwzględniający osiągnięcia sportowe w danym sezonie. Punktowane są m.in. lokaty zajmowane na igrzyskach olimpijskich, mistrzostwach świata i Europy, mistrzostwach Polski oraz ważnych mityngach. Dodatkowe punkty można zdobywać za rekordy Polski, Europy i świata, a także wysokie pozycje na światowych listach sezonu. Szczegółowe zasady i punktacja zmieniały się na przestrzeni lat.
3. Pierwsze Złote Kolce wręczono 20 grudnia 1970 roku. Laureatami zostali Teresa Sukniewicz, rekordzistka świata w biegu na 100 metrów przez płotki, oraz Henryk Szordykowski, znakomity średniodystansowiec, halowy mistrz Europy w biegu na 1500 m. Uroczystość odbyła się w redakcji katowickiego „Sportu”.
4. Pierwszą ceremonię przyćmiła wielka polityka. W dniu wręczenia pierwszych Złotych Kolców Edward Gierek zastąpił Władysława Gomułkę na stanowisku pierwszego sekretarza KC PZPR. Następnego dnia na pierwszej stronie „Sportu” dominowało zdjęcie Gierka, a fotografia dwojga laureatów, w mniejszym formacie, znalazła się poniżej.
5. Twórca Złotych Kolców został później znanym historykiem futbolu. Andrzej Gowarzewski słynął jako autor i wydawca publikacji poświęconych historii piłki nożnej, w tym słynnej serii „Encyklopedia Fuji”.
6. Teresa Sukniewicz w roku triumfu w rankingu trzykrotnie uzyskiwała wynik będący aktualnym rekordem świata na 100 metrów przez płotki. 20 czerwca 1970 roku podczas Memoriału Janusza Kusocińskiego na warszawskiej Skrze poprawiła rekord świata, uzyskując 12,8 sekundy. niedługo jej wynik wyrównała reprezentująca Tajwan Chi Cheng, a następnie Karin Balzer z NRD ustanowiła nowy rekord – 12,7 sekundy. Sukniewicz wyrównała go 20 września w Warszawie, a tydzień później ponownie uzyskała identyczny czas w Erfurcie.
7. Pierwszy laureat Złotych Kolców był wybitnym specjalistą od biegów halowych. Henryk Szordykowski aż czterokrotnie zdobywał halowe mistrzostwo Europy na 1500 metrów – w latach 1970, 1971, 1973 i 1974. Trzykrotnie triumfował także w halowych mistrzostwach Stanów Zjednoczonych w biegu na jedną milę.
8. Anita Włodarczyk jest absolutną rekordzistką Złotych Kolców. Polska młociarka zdobyła nagrodę aż dziesięciokrotnie. Po raz pierwszy w 2009, a po raz ostatni w 2021 roku. Żaden inny lekkoatleta ani lekkoatletka nie może pochwalić się taką liczbą triumfów.
fot. Marek Biczyk
9. Wśród mężczyzn rekord należy do Roberta Korzeniowskiego. Czterokrotny mistrz olimpijski w chodzie sportowym siedmiokrotnie zwyciężał w rankingu. Jest również liderem historycznej klasyfikacji punktowej obejmującej pierwsze 50 edycji Złotych Kolców.
10. Irena Szewińska wygrywała ranking siedem lat z rzędu. Legendarna polska lekkoatletka triumfowała nieprzerwanie od 1971 do 1977 roku.
11. Robert Korzeniowski zdobywał Złote Kolce na przestrzeni 14 lat. Po raz pierwszy zwyciężył w 1990 roku, a po raz ostatni w 2004. Co więcej, w każdym z 15 kolejnych sezonów, od 1990 do 2004 roku, znajdował się w pierwszej dziesiątce rankingu!
12. Kamila Skolimowska znalazła się w czołowej dziesiątce Złotych Kolców jeszcze przed 15. urodzinami. W 1997 roku przyszła mistrzyni olimpijska zajęła czwarte miejsce w rankingu. W tym samym sezonie, mając zaledwie 14 lat, zdobyła złoty medal mistrzostw Europy juniorek w Lublanie, obroniła tytuł mistrzyni Polski seniorek i poprawiała rekord Polski w rzucie młotem. Według jubileuszowego opracowania PZLA była najmłodszą zawodniczką w historii pierwszych 50 edycji, która znalazła się w najlepszej dziesiątce.
13. W ciągu pierwszego półwiecza w czołowych dziesiątkach rankingu pojawiło się 341 lekkoatletów. Komisja Statystyczna PZLA ustaliła, iż w latach 1970–2019 w najlepszych dziesiątkach klasyfikacji znalazło się 181 mężczyzn i 160 kobiet.
14. Szymon Ziółkowski zapisał się w historii Złotych Kolców niezwykłą sportową długowiecznością. Młociarz po raz pierwszy znalazł się w czołowej dziesiątce w 1994 roku, a po raz ostatni w 2012. W tym okresie dziesięciokrotnie trafiał do najlepszej dziesiątki, a dziewiętnastoletnia rozpiętość między pierwszą i ostatnią obecnością była największa wśród mężczyzn w pierwszym półwieczu rankingu.
15. Lidia Chojecka, utytułowana biegaczka średnio- i długodystansowa, przez 18 lat pojawiała się w czołówce rankingu. Jej pierwszy sezon w najlepszej dziesiątce przypadł na 1995 rok, a ostatni na 2012. W jubileuszowym zestawieniu PZLA była to największa rozpiętość czasowa wśród kobiet.
16. Adam Kszczot przez dekadę utrzymywał się w czołówce Złotych Kolców, choć nie dominował w rankingu. Specjalista od biegu na 800 metrów w latach 2009-2018 nieprzerwanie znajdował się w pierwszej dziesiątce klasyfikacji, ale zwyciężył tylko raz – w 2014 roku.
17. Złote Kolce miały premiować lekkoatletów niezależnie od konkurencji. Wśród laureatów znaleźli się sprinterzy, średnio- i długodystansowcy, maratończycy, chodziarze, skoczkowie, miotacze oraz wieloboiści. Punktacja została pomyślana tak, aby sportowcy z różnych specjalności mogli rywalizować w jednym rankingu mimo odmiennej liczby startów w sezonie.
18. W 2007 roku Złote Kolce otrzymały nowy system punktacji. Po ponad trzech dekadach stosowania zasad opracowanych w latach 70. zdecydowano się na gruntowną zmianę regulaminu. Nowy system określał m.in. punktową wartość najważniejszych osiągnięć: złoty medal olimpijski oznaczał 900 punktów, mistrzostwo świata – 500, a mistrzostwo Europy – 300. Uwzględniono również starty w hali, choć premiowano je niżej – halowy mistrz świata otrzymywał 200 punktów. Punkty przyznawano także za występy w prestiżowych mityngach z cyklu Golden League oraz rekordy świata i Polski. Zmiany miały dostosować ranking do współczesnego kalendarza zawodów i umożliwić bardziej miarodajne porównywanie osiągnięć lekkoatletów z różnych konkurencji.
19. Na 50-lecie Złotych Kolców stworzono historyczną reprezentację lekkoatletyczną. Komisja Statystyczna PZLA przygotowała symboliczny skład najlepszych zawodników i zawodniczek poszczególnych konkurencji z lat 1970-2019. Podstawą wyboru był ich dorobek w rankingu, a nie wyłącznie medale olimpijskie czy rekordy życiowe. Powstała w ten sposób wyjątkowa drużyna obejmująca kilka pokoleń polskich lekkoatletów.
20. W tym roku Złote Kolce wrócą na Stadion Śląski w szczególnym momencie jego historii. Obiekt obchodzi 70-lecie istnienia. Na jego bieżni Irena Szewińska wyrównała rekord świata w 1967 roku, a w 2024 podczas mityngu Diamentowej Ligi padły dwa rekordy świata w wykonaniu Norwega Jakoba Ingebrigtsena i Szewda Mondo Duplantisa. To właśnie tutaj 23 października zostaną ogłoszeni kolejni laureaci Złotych Kolców.
Autor: Michał Hasik
fot. w nagłówku Tomasz Kasjaniuk
