Żużel. Oszust, lotnik i pierwszy Mistrz Świata. 90 lat od tytułu Van Praaga na Wembley.

1 miesiąc temu

Australijski motocyklista i lotnik, Lionel Maurice Van Praag, urodził się w 1908 roku w Redfern w Sydney, w stanie Nowa Południowa Walia, w Australii. Był jedynym dzieckiem Louisa Van Praaga, żydowskiego konduktora tramwajowego z Sydney, i jego żony Mozelle May, z domu Isaacs, urodzonej w Indiach.

Lionel Van Praag zadebiutował w wyścigach żużlowych jako nastolatek, kilka miesięcy po otwarciu toru Speedway Royal w Sydney, w lipcu 1926 roku. Odnosił sukcesy, startując we wschodniej Australii i Nowej Zelandii, zanim przeniósł się do Anglii wraz z innymi australijskimi motocyklistami. W swoim pierwszym pełnym sezonie w brytyjskim żużlu Van Praag ścigał się dla stołecznej drużyny Wembley Lions, która w 1931 roku wygrała ostatnią w historii Ligę Południową i Puchar Narodowy.

Żużel. Przeciwległa prosta: Lubuski cyrk księgowy, czyli co z tym Falubazem i Stalą?

Rok później zdobył także pierwszy tytuł mistrza Ligi Narodowej 1932 roku [w latach 1929 – 1931 równolegle istniały dwie równorzędne najwyższe ligi żużlowe na Wyspach – Żużlowa Liga Północna (Speedway Nothern League) i Żużlowa Liga Południowa (Speedway Southern League). Były to jedyne sezony kiedy Anglia miała dwóch równoprawnych Drużynowych Mistrzów kraju w jednym roku (od 1932 roku liga była połączona).

Nazywany przez kibiców „Van” lub „Latającym Holendrem” – mimo, iż był Australijczykiem – Lionel Van Praag został zwycięzcą pierwszej edycji Indywidualnych Mistrzostw Świata na Żużlu, które odbyły się na stadionie Wembley w Londynie 10 września 1936 roku przed tłumem 74 tys. kibiców. Został nie tylko pierwszym australijskim mistrzem świata w sportach motorowych, ale także pierwszym oficjalnym mistrzem świata na żużlu. To był wyjątkowy wieczór dla zawodników z Antypodów, gdyż czterech Australijczyków rywalizujących w tym historycznym turnieju zajęło pierwsze, trzecie, szóste i ósme miejsce w stawce 18 zawodników. O mistrzostwie decydowały punkty bonusowe zdobyte w poprzednich rundach.

Żużel. Motor sprawi sensację? Mówi o ważnej broni PRES Toruń

Pomimo miana niepokonanego w finale, inny Australijczyk, Bluey Wilkinson z West Ham Hammers, nie został mistrzem. Punkty bonusowe zdobyte przez Van Praaga z Wembley Lions i Brytyjczyka Erica Langtona, kapitana zespołu Belle Vue Aces, zapewniły im prowadzenie w klasyfikacji generalnej. Po rundzie zasadniczej i uwzględnieniu eliminacji obaj tego wieczoru mieli na koncie po 26 punktów. O złotym medalu miał więc zadecydować bieg dodatkowy.

Langton objął prowadzenie na pierwszym wirażu, ale na kolejnym to Van Praag wysunął się na prowadzenie. Niezrażony Langton dołożył wszelkich starań i ponownie objął prowadzenie aż do ostatniego zakrętu na finałowym okrążeniu, kiedy to, mając zwycięstwo w zasięgu ręki, Van Praag wyprzedził go o zaledwie pół długości motocykla. Bluey Wilkinson zajął trzecie miejsce. Tak zakończył się pierwszy w historii Finał Indywidualnych Mistrzostw Świata na żużlu.

Żużel. Rozpoczęli budowę składu na 2027! Dogadali dwóch zawodników

Do dziś w obiegu krąży legenda jakoby miało dojść do układu pomiędzy Lionelem Van Praagiem i Ericiem Langtonem. Zawodnicy rzekomo umówili się, iż ten który jako pierwszy wjedzie w pierwszy łuk na prowadzeniu pomknie po zwycięstwo, a drugi nie będzie go atakował. Bez względu na to który z nich wygra mieli równo między sobą podzielić nagrody finansowe przewidziane za pierwsze i drugie miejsce. Tytuł pierwszego w historii Mistrza Świata wyceniony został na 500 funtów, a tytuł wicemistrza na połowę mniej.

Przed wojną za 500 funtów można było kupić nowy dom na przedmieściach dużego miasta lub trzy nowe samochody Austiny 7. Średnia roczna pensja wykwalifikowanego pracownika lub urzędnika w tamtym okresie wynosiła około 150-250 funtów. Kwota 500 funtów była więc równowartością ponad dwóch lat regularnej pracy przeciętnego Brytyjczyka. Do końca życia jednak obaj zaprzeczali istnieniu takiego układu.

W kolejnych latach Lionel Van Praag zakwalifikował się do finałów Mistrzostw Świata na Żużlu w 1937, 1938 i 1939 roku. Zajmował kolejno dziewiąte, czwarte i ósme miejsce. Turnieju finałowego w roku 1939 nie rozegrano ze względu na wybuch II Wojny Światowej. W latach 1931-39 i ponownie w 1947 roku reprezentował Australię w testach meczowych przeciwko Anglii. Chociaż nigdy nie wygrał Mistrzostw Australii na Żużlu (mimo, iż był tego bardzo blisko – drugie miejsce w roku 1941, drugie miejsce w 1946 roku w Sydney i dwie drugie pozycje w nowej formule w roku 1947 w Melbourne w finale rozgrywanym na dwa okrążenia i Sydney w finale rozgrywanym na trzy okrążenia) odnosił duże sukcesy w swoim kraju.

Zdobył mistrzostwo stanu Nowa Południowa Walia w 1941 roku na stadionie Sydney Sports Ground, a w 1947 roku mistrzostwo stanu Wiktoria. Realizował się również na Wielkim Ekranie. Zagrał drugoplanową rolę w filmie Bernarda Vorhausa „Money for Speed” z 1933 roku z Idą Lupino i Johnem Loderem w rolach głównych.

Żużel. Co z powrotem Rosjan? Łaguta mówi otwarcie!

Mieszkając w Anglii, Lionel Van Praag uczył się latać w Broxbourne w Hertfordshire, a po wybuchu II wojny światowej zaciągnął się do Królewskich Australijskich Sił Powietrznych, osiągając stopień porucznika. W styczniu 1942 roku samolot transportowy Douglas DC-2, w którym był drugim pilotem z oficerem porucznikiem Noelem Websterem, został zestrzelony przez dwa japońskie myśliwce nad indonezyjską Cieśniną Sumba. Samolot niedługo zatonął, pozostawiając czterech członków załogi na otwartej wodzie. Przez niemal półtorej doby, podczas których odpierali ataki rekinów, Van Praag wspierał półprzytomnego członka załogi, rannego w katastrofie. Za ten czyn został później odznaczony Medalem Jerzego (GM) za odwagę.

Po demobilizacji w 1945 roku Van Praag wznowił karierę, którą kontynuował do 1948 roku, kiedy to ostatecznie wycofał się z wyścigów żużlowych. Na początku lat 50. przez krótki czas ścigał się na własnoręcznie zbudowanych małych motorówkach na Manly Beach, na północ od Sydney, zanim skoncentrował się na nowej karierze pilota komercyjnego. Latał samolotami czarterowymi, opryskiwaczami i samolotami transportowymi, zanim został głównym pilotem w Adastra Aerial Surveys.

Lionel Van Praag zmarł w wieku 78 lat, we wtorek, 19 maja 1987 roku, w Greenslopes w Brisbane w stanie Queensland w Australii. Został skremowany. Pozostawił po sobie drugą żonę, Gwendoline Iris (z domu Hipkin), którą poślubił w 1937 roku w Hendon w Anglii; ich córkę i dwóch synów oraz córkę z pierwszego małżeństwa. „Van Praag Place” w stolicy stanu Camberra zostało nazwane jego imieniem. W 1990 roku został przyjęty do Galerii Sław Sportu Australii, a w 2008 roku do Australijskiej Galerii Sław Żużlowych.

Żużel. Będzie transmisja z finału KLŻ! Znaleźli interesujący sposób!

W retrospektywnych materiałach biograficznych van Praag jest często określany mianem „Bohatera chłopców” – terminem tym media określają prawdziwą postać, która uosabiała śmiałe, niesamowite przygody opisane w klasycznych magazynach przygodowych dla nastolatków. Z kolei prasa australijska nazwała go „Niekoronowanym Królem Pubów Bondi” podkreślając jego surową, wyrazistą powojenną osobowość, zauważając, iż był groźnym człowiekiem, który podobno mógł „pokonać każdego w bójce w pubie”.

Jedno jest pewne, oprócz historycznego tytułu, również przez kontrowersyjne okoliczności to właśnie finał sprzed 90 lat wygrany przez Van Praaga zapoczątkował nową erę żużla, a Lionel stał się tym, który przetarł szlaki przyszłym mistrzom czarnego sportu.

OPRACOWAŁ PAWEŁ CYRSKI

Źródła internetowe wykorzystane w artykule:

Australian Motorsport Council

https://www.australianmotorsporthalloffame.com.au/inductees/lionel-van-praag/

Australian Dictionary of Biography

https://adb.anu.edu.au/biography/van-praag-lionel-maurice-van-15894

Motorsport Memorial

http://www.motorsportmemorial.org/LWFWIW/focusLWFWIW.php?db2=LWF&db=ct&n=2974

Australian Motorsport Hall Of Fame

https://www.australianmotorsporthalloffame.com.au/inductees/lionel-van-praag/

Primotipo

https://primotipo.com/2018/01/04/boys-own-hero%20/

Sport Australia Hall Of Fame

https://www.google.com/amp/s/sahof.org.au/hall-of-fame-member/lionel-van-praag/amp/

Linfold Research – The Masonic Historical Society Of New South Wales

https://linfordresearch.info/fordownload/Masonic%20Hist%20Soc%20NSW/Paper%20No.199%20-%20Bro.%20Lionel%20Douglas%20Van%20Pragg%20Speeway%20Motor%20Cyclist%20and%20Airman.pdf

Economics Help

https://www.economicshelp.org/blog/7480/economics/when-london-house-prices-were-350-in-the-1930s%20/

Edinburgh Speedway

https://edinburghspeedway.blogspot.com/2013/05/world-final-programmes.html

Old Time Speedway

https://oldtimespeedway.homesteadcloud.com/stories/lionel-van-praag-gm